Իրանի իսլամական հեղափոխության մասին քննարկում

Այսօր մենք մասնկցեցինք Սամուել Աշեղի, Իրանի վերջին հեղփոխոթյանը վերաբերվող կլոր սեղանին: Որի ժամանակ ներկավէր Պարսկերենի ընտրության խումբը : Սամուեկը շատ հետաքրքիր պատմեց:   Սամուելը պատմեց թե՛ շահի, թե ՛ ներկայիս ղեկավարության մասին։ Նշեց առավելություններն ու թերությունները։ Նա հանդիպման մասնակիցներին մանրամասնորեն ներկայացրեց Իրանի իսլամական հեղափոխության և նրա նախադրյալների մասին։ Հանդիպման մասնակիցներից մեծամասնության կարծիքով, շահի և իր օրոք կառավարումը շատ ավելի արդյունավետ էր, քան ներկայիս ղեկավարության։ Խոսեցինք քաղաքականության, դիրքորոշման մասին։ Հանդիպման մասնակիցներից էինք նաև մենք ՝ պարսկերենի ընտրությամբ գործունեության սովորողները։ Պատմելուց հետո սովորողները հղեցին իրենց հարցերը, յուրաքանչյուրն արտահայտեց իր կարծիքն ու տեսակետը։

Ճամփորդություն դեպի Իրան

Երկուշաբթի երեկոյան ժամը 21:00-ի սահմաններին մենք ճանապարհվեցինք դեպի Իրան: Ճանապարհը շատ երկար էր, բայց ոչ մեկս չէինք ափսոսում դրա համար: Մենք նախօրոք գիտեինք, թե որտեղ ենք գնում և ուսումնասիրել էինք այդ վայրերը: Առավոտյան ժամը յոթին մենք հատեցինք հայ-իրանական սահմանը, որտեղ էլ մենք տեսանք Հայկական բարձրավանդակի ամենախոշոր Արաքս գետը:

7CAA5661-DE63-4B6A-9158-C321FC5B52F5.jpeg

Սահմանն անցնելուց անմիջապես հետո մենք հանդիպեցինք «Մեղրիի պարսից լեզվի խմբի»  սովորողներին: Մենք նրանց հետ ծանոթացանք և խոսեցինք համագործակցության մասին: Նրանք դեմ չէին և պատրաստակամություն հայտնեցին գալ մեր կրթահամալիր: Դրանից հետո ճանապարհ ընկանք դեպի Ավերակ ջրաղաց ջրվեժ:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ջրվեժից հետո գնացինք Հին Ջուղա, որտեղ հրաշք այգի կար: Այնտեղ կար ուղտերի արձաններ և համակարգչի ստեղնաշարի տեսքով արձանիկներ:

 

 

 

 

 

 

 

 

Հետո մենք այցելեցինք «Սուրբ Ստեփանոս» վանական համալիր, բայց այդտեղ միայն վանքը չէր. կար նաև հանգստյան գոտի, որտեղ պատրաստում են պարսկական ուտեստներ:

759FBA45-22FB-45C4-87BD-9A0B1FD6F57B.jpeg

Սուրբ Ստեփանոս վանական համալիրը տեսնելուց և մի փոքր հանգստանալուց հետո շարժվեցինք դեպի Քանդովան: Այս թաղամասը կարծես Կոնդը լիներ: Տները նախկինում քարանձավներ էին, իսկ հիմա դարձել էին բնակելի տներ: Այդտեղ բնակվելը շատ բարդ է, հատկապես ձմռանը: Մենք փորձում էինք նկարել կանանց, բայց նրանցից մեկը փախավ ասելով, թե ամուսինը նրան կսպանի, բայց մյուսը կինը համաձայնվեց պատասխանել մեր հարցերին: Նա անընդհատ խոսում էր գյուղում ապրելու դժվարությունների մասին, բայց միևնույն ժամանակ չէր ցանկանում լքել Քանդովանը: Քանդովանը ունի 700 տարվա պատմություն: Այնտեղ բոլորը կամ աշխատում են մեղվաբուծությամբ, կամ ձեռագործությամբ:

5490B2A4-7D44-4A9E-BCBF-D40B4F3C95AB4DE60648-92A4-4FD0-B364-50FC02985009BCACBDAF-8186-484C-90E6-68EC220F2EFB

Օր 2

Առավոտյան արթնացանք և շարժվեցինք դեպի ճաշարան՝ համտեսելու իրանական քաբաբը:

64438284-C950-4175-89AA-45C8EECC5CE0.jpeg

Ճաշելուց հետո շարժվեցինք դեպի Ուրմիա լիճ: Ուրմիա լիճը շատ աղի է, աղի պատճառով այնտեղ չկան բույսեր և կենդանիներ: Ջուրը աղի պատճառով վարդագույն երանգ էր ստացել:Ջուրը տաք էր և հաճելի: Դեպի Ուրմիա լիճ գնալիս տեսանք մի երկար կամուրջ, որի վրայով նույնիսկ անցանք: Այդ կամուրջը Իրանի հյուսիս-արևմուտքը բաժանում է երկու մասի Արևելյան և Արևմտյան Ատրպատակնների:

4BBA7668-DF22-44A4-8733-26945073792B

Երբ դուրս եկանք լճից, տեսանք տեղաբնակ ազերիների, որոնք պարում էին իրենց ազգային պարերից մեկը՝ քրդական պարը: Նրանք սիրով համաձայնվեցին մեզ սովորեցնել և մեզ հետ պարել այդ պարը:

Սալմաստն անցնելուց հետո գնացինք Խոյ, որտեղ այգում պիկնիկ արեցինք, շփվեցինք պարսիկների հետ, որոնք մեզ պատմում էին Իրանի, մշակույթի, սովորույթների և խոհանոցի մասին: Մենք ժամանակ ունեցանք նաև շփվել և խաղալ պարսիկ երեխաների հետ:

Արդեն մոտենում էինք հայ-իրանական սահմանին: Դժվար էր բաժանվելը մեր նոր գործընկերներից: Մենք հասցրել էինք ընկերանալ: Իսկ Գորիսը մեզ էր սպասում:

Օր 3

Գիշեր էր, երբ անցանք հայ-իրանական սահմանը և շարժվեցինք դեպի Գորիս՝ Կոռնիձոր: Այնտեղ մեզ էր սպասում ընկեր Վարդան Կարապետյանի ընտանիքը:

A0839B26-F6E7-49BA-BC6D-565015796C01.jpeg

Առավոտյան նախաճաշելուց հետո շարժվեցինք դեպի Կոռնիձորի միջնակարգ դպրոց: Ի տարբերություն մեր դպրոցի, Կոռնիձորի դպրոցում պատի վրա փակցված էին գերազանցիկների լուսանկարները, լավ ձեռագրերը և գյուղի հերոսների նկարները:

36FDCA89-9CA5-4381-9F60-ADA839F23F55.jpeg

Դպրոցում կատարեցինք շրջայց : Մինչ 9-րդ դասարանցիները քնություն էին տալիս, դասավանդողները պատմում էին դպրոցի մասին ամեն ինչ: Այդ ընթացքում մենք մտանք ռազմագիտության սենյակ և զենք քանդեցինք և հավաքեցինք:

 

 

 

Երբ քնությունները ավարտվեց, մենք կազմակերպեցինք պարուսուցում նրանց հետ Հայարփի Անանյանի գլխավորությամբ: Պարելուց հետո այցելեցինք Կոռնիձորի մանկապարտեզ, փոքրիկների հետ զբաղվեցինք, խաղացինք: Հետո շարժվեցնք դեպի պատերազմի արդյուքում լիովին ոչնչացված Մշակույթի տուն, գյուղապետարան: Կոռնիձորից հետո շարժվեցինք դեպի Խնձորեսկ:

Գյուղն շատ հին էր և ուներ 3000 տարվա պատմություն: Խնձորեսկի բնակչության կես զբաղվում էր անասնապահությամբ: Խնձորեսկում կան հարյուրից ավել քարանձավներ: Այնտեղ տեսանք պրն Սևադային, ով էքսկուրսիա անցկացրեց մեզ համար: Նա եղել է Խնձորեսկի բնակիչ և ապրել է երեք տարի այնտեղ: Խնձորեսկը ունեցել է 4 եկեղեցի և 7 դպրոց:

 

 

 

Տեսանք Խնձորեսկի աղբյուրը, որի անունն էր «9 մանուկ»: Անվան պատմությունն ինձ համար անչափ հուզիչ էր, քանի որ պատմության մեջ ասվում է, որ մի կին իր 9 երեխաների հետ սպանվել է թշնամու կողմից: Աղբյուրը կառուցվել է կարմիր ավազի վրա, որպեսզի ջրի հոսքի մեջ արյան բծեր երևան: Ցավոք, շատ կարճ տևեց մեր ճամփորդությունը, չնայաց այնպիսի տպավորություն էր, թե մի ամբողջ կյանք ենք անցկացրել այնտեղ:

A81F8FF4-3901-4677-9BE5-E0FBC431BAC1

Հաղորդում եմ կլոր սեղանից

Այսօր ես ներկա եմ գտնվել  օտար լեզուների ընտրության կլոր սեղանին։ Այնտեղ մենք խոսում էինք մեր տարվա մասին, թե ինչ վայրեր ենք այցելել, և հաջողությունների մասին։ Առաջինը ներկայացավ վրացերենի խումբը, հետո պարսկերենի։ Ես խոսում էի նախագծերի մասին․ օրինակ՝  որ Նոր տարին նշել ենք դպրոցում, իսկ մնացածը,  թե քանի մզկիթ ենք այցելել։ Հայաստանում կա երկու մզկիթ, մենք երկուսն էլ այցելել ենք, և խոսում էինք խոհանոցի մասին, թե ինչեր ենք պատրաստել։ Մենք լավ ներկայացանք։

“Շահնամե” կամ “Թագավորների գիրքը”

Rostam_killing_the_White_Demon.jpg

«Շահնամե»-ում նկարագրվում է Իրանի պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից մինչ VII դարում իսլամի ներթափանցումը։ Վիպերգությունը վերարտադրում է հին և հնագույն Իրանի՝ Փիշդադյան, Աքեմենյան, Սասանյան դինաստիաների, իսկ մասամբ և հարևան ժողովուրդների սոցիալ-տնտեսական ու հոգևոր կուլտուրայի պատմությունը։ Ամենաերկար պոեմը, որը պատկանում է մեկ հեղինակի գրչին՝ ծավալը երկու անգամ մեծ է, քան «Իլիականը» և «Ոդիսականը» միասին վերցրած: «Շահնամե»-ի առաջին եվրոպական թարգմանությունը լույս է տեսել Անգլիայում XVIII դարի վերջին։

«Շահնամեն» կամ «Թագավորների գիրքը» (հիշատակվում է 50 թագավորի) սկսվում է առաջին թագավորից և առաջին մարդուց, որի անունը Կայումերս է։ Նա մարմնավորում է համայն մարդկության մանկությունը։ Ջամշուդ արքան, որը ճոխության հայտնագործողն է, մեծամտանում է և հրամայում է երկրպագել իրեն՝ ինչպես Աստծուն։ Որպես պատիժ, Աստված Իրան է ուղարկում դյուցազն Զոխակին՝ ուսին երկու օձերով, որոնք ծնվել են Ահրիմանի համբույրից։ Զոխակը Ջամշուդից խլում է գահը և թագավորում է 100 տարի՝ իր օձերին կերակրելով մարդկային ուղեղով, մինչև վաճառական Քավեն ապստամբություն է բարձրացնում՝ պաշտպանելով Ջամշուդի ծոռ Ֆարիդունուն։

Արքա Մանուչեխրի ժամանակ սկսվում են Զալի դյուցազնական արկածները՝ որի սերը գեղեցիկ Ռուդաբի հանդեպ կազմում է «Շահնամեի» մեկ առանձին դրվագ։

Զալի որդին պարսից փառապանծ դյուցազն Ռուստամն է։ Մանուչեխրի հետնորդ Նովզարը գերի է ընկնում թուրանական արքա Աֆրասիաբին և մահանում է։ Որոշ ընդհատումներով պատերազմը տևում է իրանական 5 արքաների օրոք՝ ընդհանուր առմամբ ավելի քան 300 տարի։ Առաջին իսկ մարտում Ռուստամը բռնում է Աֆրասիաբի գոտուց, սակայն գոտին կտրվում է և թուրանական արքան փախչում է։ Այդ պատճառով պատերազմը երկարաձգվում է առ անվերջ։

Ռուստամի գլխավոր սխրանքները և նրա ողբերգական մարտը իր որդի Զոհրաբի հետ տեղի են ունենում Քեյ-Քահուսի թագավորության ժամանակ:

Քեյ-Քահուսի որդի Սավուղը՝ վիճաբանելով անխոհեմ հոր հետ, հեռանում է Աֆրասիաբի մոտ և ամուսնանում է նրա դստեր հետ, բայց սպանվում է։ Նրա մահվան վրեժը երկար ժամանակ դառնում է Իրանի և Թուրանի միջև ուժգնացող պատերազմի խթանը։ Պատերազմը ավարտվում է Իրանի հաղթանակով՝ Քեյ-Խոսրովը (Սավուղի որդին) հասնում է թաքնվող Աֆրասիաբին, որից ժամանակին ինքը դժվարությանբ փախել էր և մահապատժի է ենթարկում նրան։ Պայքարը Թուրանի դեմ ընդհատվում է։

Պատմվում է հերոս Բիժենի և Աֆրասիաբի դուստր Մենիժեի սիրո մասին։ Ռուստամի և նախկին հերոսների մասին հետագայում արդեն քիչ է հիշատակվում։ Նոր արքա Լոհրասպի ժամանակ գլխավոր հերոս է նրա որդի Գոշտասպը։ Գոշտասպի թագավորության տարիներին հայտնվում է մարգարե Զրադաշտը։ Իրանը ընդունում է նրա քարոզած կրոնը, սակայն թուրանյան արքա Արջասպը` Աֆրասիաբի թոռը և հետնորդը, մերժում է այն, ինչը պատճառ է դառնում Իրանի և Թուրանի միջև նոր պատերազմի։ Զրադաշտական կրոնի գլխավոր մարտիկը` Գոշտասպի որդի Իսֆանդիարը, մի շարք հիասքանչ հերոսություններից հետո, ավարտում է պատերազմը։ Հայրը նրան է խոստանում գահը, սակայն անվերջ հետաձգում է խոստման կատարումը և ի վերջո նրան ուղարկում է Ռուստամի դեմ մենամարտի։ Վերջինս կախարդական ուժի օգնությամբ սպանում է նրան, սակայն շուտով մահանում է նաև ինքը։ Դյուցազնական հերոսապատումը սրանով ավարտվում է։

«Շահնամե»-ն հորինվածքորեն բաժանվում է տարբեր ծավալների, այսպես կոչվող, թագավորությունների (գլուխների)։ Առանձին թագավորություններ ներառում են մեծ պատմազրույցներ (դաստաններ), որոնք ունեն հոգեբանա-էթիկական նշանակություն։ Պայմանականորեն ընդունված է «Շահնամե»-ն բաժանել երեք մասի՝ դիցաբանական, դյուցազնական և պատմական։

Էպոսը ունի արտակարգ կարևոր լեզվային նշանակություն։ Գիրք արքաների մասին՝ գրված ամբողջովին պարսկերեն (ֆարսի) լեզվով, առանցքային դեր է խաղացել պարսկական լեզվի վերածնման համար, որը ընկել էր արաբական ազդեցության տակ։

Ֆիրդուսիի Շահնամե-ն՝ ըստ հեղինակի ցուցման, պարունակում է 60000 բեյթ՝ երկտող ոտանավոր, որը ընդունված է պարսկական պոեզիայում։ Համարվում է, որ տեքստի մի մասը կորցվել է, պոեմի մեջ ներառվել է առանձին ընդմիջարկություններ։ Լիակատար ռուսերեն թարգմանությունը, որը կատարվել է Ց. Բ. Բանու Լախուտին՝ Վուլերս Նաֆիսի հրատարակությամբ և հրատարակվել է 957-989 թվականներին՝ 6 հատորով, պարունակում է 52009 բեյթ (104018 տող)

Զագսի թուղթն Իրանում կամ մի քանի էջանոց ամուսնական պայմանագիր

Երբ մենք որոշում ենք ամուսնանալ և օրինականացնել սիրելիի հետ մեր հարաբերությունները, գնում ենք ՔԿԱԳ (ավելի պարզ՝ զագս) և դիմում ենք գրում, որով պետությունը մեզ ճանաչում է ամուսիններ։ Մեր հարևան Իրանում էլ նույնն է, միայն թե 2 էջանոց ամուսնության վկայականի փոխարեն այստեղ կնքվում է ամուսնական պայմանագիր՝ մի քանի տասնյակի հասնող էջերով։ Այլ կերպ ասած, Իրանում ամուսնություն առանց հստակ պայմանների գոյություն չունի։

Ամուսնական պայմանագիրը բաղկացած է հիմնականում երեք մասից․

1․ ամուսնալուծության պատճառները (այս ցանկը բավականին երկար է, որից ամուսնացողներն ընտրում են այն բոլոր կետերը, որոնք անհրաժեշտ են համարում),

2․ այլ պայմաններ (այն բոլոր կետերը, որոնք նորապսակները կարևոր են համարում կյանքի այս կամ այն խնդիրները լուծելու, տարբեր բարդ իրավիճակներից դուրս գալու համար),

3․ ամուսնու հարսանեկան նվերը կնոջը՝ մեհրիեն։ Հիմա այս կետերի մասին առանձին-առանձին։ Ամուսնալուծության համար կարող են լինել միանգամայն տարբեր պատճառներ։ Դրանց թիվը մեկ-երկուսից կարող է հասնել մի քանի տասնյակի։ Ներքոհիշյալ բերվում են կնոջ կողմից առաջադրված, ամենից հաճախ հանդիպող պայմանները, որոնց դեպքում նա իրավունք ունի ապահարզան պահանջել՝ 1․ Ամուսինը 6 ամսվա ընթացքում կնոջ ապրուստի համար գումար չի տալիս, 2․ Կնոջ հետ այնքան վատ է վարվում, որ նրա կյանքն այլևս անտանելի է, 3․ Ամուսինն անբուժելի հիվանդ է,

4․ Ամուսինը հոգեկան խանգարում է ստանում,

5․ Ամուսինը հրաժարվում է ենթարկվել դատարանի որոշմանը, որով նրան արգելվում է զբաղվել կնոջ պատվին վնաս հասցնող գործունեությամբ,

6․ Ամուսինը դատապարտվում է ավելի քան հինգ տարվա ազատազրկման,

7․ Ամուսինը ձեռք է բերում վատ սովորույթներ, որոնք բարդացնում են կնոջ կյանքը,

8․ Ամուսինը լքում է ընտանիքն առանց հիմնավոր պատճառի (պատճառի հիմնավոր լինելը որոշում է դատարանը),

9․ Ամուսինը ազատազրկվում է մի հանցանքի համար, որը վնաս է հասցնում կնոջ պատվին,

10․ Հինգ տարվա ամուսնական կյանքից հետո զույգը երեխաներ չի ունենում ամուսնու անպտղության կամ ֆիզիկական այլ խնդրի պատճառով,

11․ Ամուսինն անհայտ կորում է և կնոջ կողմից ոստիկանություն հիմելուց հետո 6 ամսվա մեջ չի գտնվում,

12․ Ամուսինն ամուսնանում է այլ կնոջ հետ առանց առաջին կնոջ թույլտվության։ Առանձին պայմաններ Այստեղ կարող են տեղ գտնել կյանքի տարբեր իրավիճակներին վերաբերող ամենաբազմազան լուծումներ։ Օրինակ՝ ով պետք է վճարի տան կամ մեքենայի համար, կինն իրավունք ունի փոխել աշխատանքը առանց ամուսնու թույլտվության, ով և ինչ պայմաններում պետք է վճարի ալիմենտ, ամուսնալուծության դեպքում ում հետ են ապրելու երեխաները, և այլն։ Մեհրիե Սա երևի թե իրանական ամուսնական պայմանագրի ամենահետաքրքիր և ամենակարևոր կետն է, որը իրանցի տղամարդկանց ստիպում է զգուշանալ և ամուսնանալուց առաջ երկար մտածել։ Մեհրիեն այն նվերն է (գումարի տեսքով), որն ամուսինը վճարում է կնոջը որպես ամուսնական նվեր։ Իհարկե, կախված զույգի սոցիալական դիրքից, ֆինանսական կարողությունից և կնոջ ախորժակից, մեհրիեն կարող է խիստ տարբերվել (կարող է լինել հստակ գումարի չափ, կամ կնոջ քաշով ոսկի)։ Բայց եթե խոսենք խիստ միջինացված թվերով, ապա մեհրիեն միջինում կազմում է մոտ 100,000 ԱՄՆ դոլար։ Այլ տվյալներով՝ 250 ոսկե մետաղադրամ։ Այս գումարը չպետք է խառնել ընտանիքի ապրուստի գումարի, ամուսնալուծության դեպքում ալիմենտների հետ։ Սա հենց կնոջ նվերն է, որը ամուսինը պետք է նրան տա առաջին իսկ պահանջի դեպքում, իսկ ամուսնալուծության դեպքում՝ անմիջապես դրանից հետո։ Իհարկե, հասկանալի է, որ ոչ բոլոր ամուսինները կարող են ցանկացած պահի բացել դրամապանակն ու 100,000 դոլար դնել սեղանին, սակայն այն չվճարելու ցանկացած որոշում ամուսնուն կարող է փակել ճաղերի ետևում։ Այլ կերպ ասած, սա այն զենքն է, որը կնոջը տալիս է երաշխիքներ, որ ամուսինը չի լքի իրեն ու երեխաներին։ Իսկ եթե որոշի լքել,ապա բառիս բուն իմաստով խիստ թանկ կվճարի։ Երբեմն իհարկե հանդիպում են շատ ծիծաղելի, տարօրինակ և կրեատիվ պահանջներ, որոնք ադեկվատ գլխում չեն տեղավորվում։ Գուգլում «տարօրինակ մեհրիե» փնտրելու դեպքում (բնականաբար, պարսկերեն լեզվով) կարող եք հանդիպել մի շարք աբսուրդ պահանջների՝ — 500,000 վարդ — Մոլավիի ժողովածուի՝ ձեռքով արտագրած հատորյակը (մի քանի հազար տող) — 1978 հատ թենիսի գնդակ — 2 կարապ — 10 վայրի եղնիկ — արտասահմանյան ուղևորություն 2 ամիսը մեկ անգամ — 10,000 լիտր բենզին Ինչ վերաբերում է բազմակնությանը, ապա, որքան էլ իսլամում այն ընդունված լինի, պրակտիկորեն քիչ հանդիպող երևույթ է։

Այցելություն Կոնդ թաղամաս և Թափաբաշ մզկիթ

Ապրիլի 1֊ին մենք Պարսկերենի խմբով այցելեցինք Կոնդ թաղամաս և այնտեղի մզկիթ, մենք շատ քայլեցինք։ Շրջեցինք Կոնդում, տեսանք այդքան սպասված մզկիթը։ Կոնդը և մզկիթը կիսաավեր վիճակում էր։ Տեղացի բնակիչները ուզում էին լքել Կոնդը, և չէին ուզում վերանորոգել մզկիթը: Եվ  Շատ հաճելի էր շրջել Կոնդում, ծանոթանալ նման հնամենի թաղամասի և մզկիթի հետ։ Ճամփորդությունը հաջողված էր։